Aktualności | Świetlna tożsamość miasta. Rusza projekt „Neony Gliwic” w ramach Biennale Akademii

W czasach, gdy w miejskim krajobrazie dominują krzykliwe reklamy, telebimy i plastikowe kasetony, Gliwice wykonują odważny krok ku szlachetnemu rzemiosłu. Projekt „Neony Gliwic” w ramach Biennale Akademii – programu „TAURON Gliwicka Energia Kultury” – ma odbudować wizualną tożsamość miasta w dialogu prowadzonym między artystami i mieszkańcami.

Powrót do „Miasta Świateł”

Gliwice lat 60. i 70. XX wieku tętniły specyficznym rytmem wyznaczanym przez charakterystyczne, szklane rurki wypełnione gazem szlachetnym. Neony były symbolem powojennego modernizmu – eleganckiego, przemyślanego i integralnie związanego z architekturą. Dziś, dzięki działaniom Biennale Akademii, ta zapomniana estetyka powraca, by stać się fundamentem nowoczesnego dialogu o jakości przestrzeni publicznej.

Projekt „Neony Gliwic” to przedsięwzięcie artystyczno-edukacyjne, którego celem jest nie tylko dokumentacja historyczna, ale realna zmiana w tkance miejskiej. Twórcy stawiają fundamentalne pytanie: jak w dobie cyfryzacji projektować miasto, które jest przyjazne dla oka, tożsamościowe i po prostu piękne?

– Gliwice konsekwentnie budują swoją tożsamość jako miasto, w którym energia kultury przekłada się na realne działania i inspirujące wydarzenia. „TAURON Gliwicka Energia Kultury” to nie tylko hasło – to zaproszenie do odkrywania miasta na nowo. Cykl „Neony Gliwic” w ramach Biennale Akademii łączy historię z nowoczesnym spojrzeniem na przestrzeń miejską. To inicjatywa, która przywraca pamięć o ważnych elementach naszego krajobrazu i zachęca mieszkańców do wspólnego odkrywania ich znaczeń. Zapraszam do udziału w spotkaniach, warsztatach i spacerach – to wyjątkowa okazja, by zobaczyć Gliwice w zupełnie innym świetle – mówi prezydent Gliwic Katarzyna Kuczyńska-Budka.

Mecenat pełen energii

W realizację projektu zaangażowana jest Grupa TAURON, która jako tytularny partner programu „TAURON Gliwicka Energia Kultury”, wspiera inicjatywy budujące mosty między technologią, światłem a sztuką.

– Jesteśmy obecni tam, gdzie podejmowane są działania wzmacniające lokalną tożsamość. Wspieranie takich inicjatyw jak „Neony Gliwic” pozwala nam łączyć naszą misję dostarczania energii z energią twórczą mieszkańców. To projekt, który w unikalny sposób wykorzystuje światło – tak nam bliskie – by budować nową jakość miejskiej przestrzeni i wzmacniać poczucie przynależności do miejsca. Dzięki takim działaniom, wspólnie z mieszkańcami, rozświetlamy z nową energią miasto Gliwice – zaznacza Grzegorz Lot, prezes zarządu TAURON Polska Energia S.A.

Inauguracja cyklu: Historia zapisana światłem

„Neony Gliwic” Biennale Akademii to cykl spotkań, warsztatów i spacerów poświęconych jednym z najbardziej charakterystycznych elementów miejskiego krajobrazu – neonom. Niegdyś były one nieodłącznym elementem przestrzeni miast, dziś powracają jako ważny nośnik historii, estetyki i tożsamości lokalnej. Podczas cyklu będzie można przyjrzeć się im jako elementowi miejskiego krajobrazu, praktyce twórczej oraz nośnikowi znaczeń i wspomnień.

Inauguracja projektu odbędzie się już w piątek, 24 kwietnia. Uczestnicy prześledzą m.in. historię neonów, ich znaczenie kulturowe oraz kontekst historyczny w miastach aglomeracji katowickiej, ale także we Wrocławiu – jednym z najważniejszych ośrodków neonowych w Polsce. Co więcej, podczas spotkania zobaczyć będzie można neonowy napis „ELEKTRON”, który kilka lat temu pan Paweł Krzywdziński pozyskał z akademika Politechniki Śląskiej. To prawdziwy rarytas dla osób interesujących się tematyką dawnych reklam świetlnych oraz projektowania liternictwa. Neon trafi do Galerii Biennale.

Dwuetapowa droga do światła

Realizacja projektu „Neony Gliwic” została rozpisana na dwa lata, co pozwala na głęboką partycypację społeczną i rzetelne przygotowanie merytoryczne.

Rok 2026 upłynie pod znakiem edukacji i poszukiwań. To czas „wykopalisk” w archiwach miejskich i rodzinnych albumach Gliwiczan. W ramach cyklu warsztatów mieszkańcy będą poznawać tajniki formowania szkła, chemię gazów szlachetnych oraz historię designu. Kluczowym elementem tego etapu jest stworzenie koncepcji instalacji z miniaturowych neonów o imponującej powierzchni 5 × 7 metrów. Nie będzie to zwykła kopia dawnych wzorów, lecz dialog między historią Gliwic a światowymi trendami w projektowaniu świetlnym.

– Neon to nośnik z duszą. Ma w sobie coś magicznego i niepowtarzalnego, czego nie są w stanie oddać masowe, plastikowe reklamy. To rzemiosło w najczystszej formie – do dziś każda rurka jest gięta ręcznie nad palnikiem, co sprawia, że nie ma dwóch identycznych neonów. Każdy jest jedyny i wyjątkowy. Dziś wracamy do nich z nostalgią, bo pamiętamy czasy, gdy projektowali je profesjonaliści na najwyższym poziomie warsztatowym. Ale w projekcie „Neony Gliwic” nie chodzi tylko o wspomnienia. Chcemy pokazać, że neon to inwestycja w tożsamość miejsca. Wyzwaniem jest przekonanie odbiorców, że warto postawić na coś trwalszego i szlachetniejszego niż wszechobecny plastik. Neon, jeśli jest dobrze zaprojektowany, zostaje z nami na lata, buduje markę miasta i tworzy emocjonalne więzi  – mówi Dominik Tokarski, kurator i przedstawiciel Fundacji Silesia Neon. – Przykładem takiej skutecznej interwencji jest instalacja „Zachód Słońca w Mieście Ogrodów”, stworzona przez Supergut Studio nad katowicką Rawą. Ten projekt udowodnił, że neon potrafi odmienić zapomniany zaułek w centrum, czyniąc z niego ulubione miejsce spotkań i wizytówkę miasta. Chciałbym, aby instalacja w Gliwicach pełniła podobną rolę, by za 20 czy 50 lat była dla mieszkańców naturalnym elementem ich codzienności, z którym wiążą dobre wspomnienia. Co najważniejsze, Gliwiczanie sami staną za palnikiem. Podczas warsztatów będą mogli własnoręcznie spróbować gięcia szkła i współtworzyć piktogramy, które na stałe trafią do przestrzeni publicznej. To projekt społeczny, w którym mieszkańcy stają się realnymi twórcami sztuki.

Wielki Finał podczas Biennale Gliwice 2027

Rok 2027 to moment kulminacyjny. Instalacja, wypracowana wspólnie z mieszkańcami, szkołami i uczelniami artystycznymi, zostanie oficjalnie odsłonięta w przestrzeni miejskiej. Stanie się ona nowym punktem orientacyjnym na mapie Gliwic – symbolem łączącym pokolenia i trwałym efektem Biennale Gliwice 2027.

Biznes, Kultura i Społeczność: Wspólny front

Projekt „Neony Gliwic” pokazuje, że nowoczesny mecenat wykracza poza zwykłe wsparcie finansowe. Wyrazem tego podejścia jest zaangażowanie marki Saga Mercedes-Benz.

– W Saga Mercedes-Benz doceniamy inicjatywy, które łączą nowoczesność z lokalnym charakterem, zwłaszcza wtedy, kiedy angażują mieszkańców w tworzenie przestrzeni, w której żyją. Projekt „Neony Gliwic” to sposób na budowanie tożsamości miasta oraz więzi między jego przeszłością a tym co się dzieje dziś. Z naszej perspektywy, jako marki, to bardzo dobry przykład łączenia innowacji, designu, kultury i zaangażowania społecznego w jedną spójną całość. Chętnie wspieramy działania, które nie tylko upiększają przestrzeń, ale i tworzą wartości, budując dialog pomiędzy biznesem, sztuką i społecznością – podkreśla Piotr Kierpiec, kierownik oddziału Saga Rybnik.

Edukacja przez doświadczenie

Program zakłada bezpośredni udział mieszkańców w warsztatach i spacerach badawczych. Uczestnicy będą badać „typografię miasta”, analizując, jak liternictwo i światło wpływają na ich samopoczucie w przestrzeni publicznej.

– Projekt „Neony Gliwic” to dla nas fascynująca podróż w głąb wizualnej tożsamości miasta – tej warstwy, która przez dekady współtworzyła jego atmosferę, rytm i charakter. Neony są przecież nieodłącznym elementem historii Śląska i samych Gliwic – zapisem estetyki, przemian społecznych i miejskiej wyobraźni. To coś znacznie więcej niż tylko świecące szyldy; to ważna część lokalnego dziedzictwa wizualnego. Nie chodzi nam wyłącznie o nostalgiczne spojrzenie w przeszłość. Chcemy, by nowa świetlna instalacja stała się impulsem do myślenia o mieście w sposób odważny, świadomy i odpowiedzialny – z szacunkiem dla historii, ale jednocześnie z otwartością na nowoczesne, zrównoważone projektowanie i nowe formy obecności sztuki w przestrzeni publicznej – mówi Jakub Mokrzysiak, dyrektor programowy Fundacji Soundscape.

Zakończenie projektu planowane jest podczas Biennale Gliwice 2027. Miasto zyska trwałą instalację artystyczną, będącą nową ikoną turystyczną, a także społeczność świadomych odbiorców, którzy rozumieją, że estetyka otoczenia ma bezpośredni wpływ na jakość ich życia. (Fundacja Sounscape/bb)

Projekt realizowany w ramach programu TAURON Gliwicka Energia Kultury.